Πρωτοκατοικήθηκε
τη Νεολιθική Εποχή. Ως πρώτοι κάτοικοι της αναφέρονται οι Θράκες, ενώ
στα τέλη του 8ου ή στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. έφτασαν εδώ άποικοι από
την Πάρο. Την Αρχαϊκή Εποχή το νησί βρισκόταν σε ακμή και διατηρούσε εμπορικές
και πολιτιστικές σχέσεις με τη νότια Ελλάδα, τις Κυκλάδες και την Ιωνία.
Κατά τους Περσικούς Πολέμους οι Θασίτες αναγκάστηκαν από το Δαρείο να
γκρεμίσουν τα τείχη τους και να παραδοθούν. Το νησί έγινε αντικείμενο
διαμάχης μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης την περίοδο του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Από το 340 π.Χ., όταν καταλήφθηκε από το Φίλιππο Β', προσαρτήθηκε στο
μακεδόνικο κράτος. Τη Ρωμαϊκή Εποχή είχε ειδικά προνόμια και άκμαζε. Το
1459 καταλήφθηκε από τους Τούρκους, μαζί με τη Σαμοθράκη, και σχεδόν ερήμωσε.
Απελευθερώθηκε το 1912.
Θάσος ή Λιμένας
Γραφική μικρή πολιτεία, πρωτεύουσα του νησιού, με 3.130 κατοίκους. Τα σπίτια της, λευκά και κεραμοσκεπή, είναι απλωμένα σε καταπράσινη επίπεδη έκταση. Το λιμάνι της πρωτεύουσας συνδέει το νησί με την Κεραμωτή Καβάλας.
ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ
* Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. Η επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο αρχίζει από το λιμάνι, που φαίνεται ότι διαμορφώθηκε τον 4ο αι. π.Χ. Η αρχαία αγορά με τα παραρτήματα της βρίσκεται κοντά στο λιμάνι. Είναι περίπου τετράγωνη με πλευρά 100 μ. και ορίζεται από στοές στις τρεις πλευρές της και σύμπλεγμα κτιρίων - δημόσια, διοικητικά και θρησκευτικά κέντρα - στην τέταρτη. Η διαμόρφωση αυτή της αγοράς έγινε στα Ελληνιστικά Χρόνια και συμπληρώθηκε στη Ρωμαϊκή Εποχή. Στην αγορά θα δείτε ιερά του Θεογένη και του Αγοραίου Δία, κυκλικό περίβολο, βωμούς και βάσεις που στήριζαν αναθήματα, στα ΒΑ βασιλική 5ου αι., ενώ προς Ν βρίσκονται η ρωμαϊκή συνοικία και το ωδείο. Το ωδείο, ένα μικρό θέατρο, χτίστηκε το 2ο αι. μ.Χ., στην εποχή του Αδριανού. Κοντά τους υπάρχει το πέρασμα των Θεωρών. Από εδώ δρόμος οδηγεί στο Αρτεμίσιο, με κάτοψη περιβόλου ιερού. Στα Ρωμαϊκά Χρόνια (1 ος αι. π.Χ.) προστέθηκε μνημειώδες πρόπυλο. Ο περίβολος που διασώθηκε χρονολογείται στο 2ο αι. π.Χ. Στη συνέχεια, βαδίζοντας προς Β, φτάνουμε στο ιερό του Διονύσου, 4ου αι. π.Χ. Στα ΒΑ του ιερού βρίσκεται το θέατρο. Ακολουθώντας ένα δρομάκι φτάνουμε στο ιερό του Ποσειδώνα, 4ου αι. π.Χ., με κυκλικό περίβολο και βωμό σε σχήμα Π. Ο δρόμος προς τη θάλασσα οδηγεί στο Εβραιόκαστρο.
Ο σύγχρονος δρόμος περνά από την πύλη της θεάς πάνω σε άρμα, με έξοχο ανάγλυφο, και την πύλη του Ερμή και των Χαρίτων. Πίσω τους έχει αποκαλυφθεί συνοικία με σπίτια που χρονολογούνται από τα Αρχαϊκά ως τα Ρωμαϊκά Χρόνια. Στη συνέχεια ο δρόμος οδηγεί στο ανοιχτό λιμάνι και στο Εβραιόκαστρο, τη ΒΑ οχύρωση της πόλης. Εδώ θα δείτε, επίσης, παλαιοχριστιανική βασιλική, 5ου ή 6ου αι., χτισμένη πάνω σε αρχαίο ναό.Ξεκινώντας πάλι από την πύλη του Δία και της Ήρας ακολουθούμε το δρόμο προς Α, προς το κέντρο της σύγχρονης κωμόπολης. Εδώ, σε ανοιχτό χώρο, ανασκάφτηκε μεγάλη κατασκευή, το μνημείο του Θερσίλοχου. που δυστυχώς επιχωματώθηκε ξανά. Περίπου 30 μ. μακρύτερα θα δείτε το ιερό του Ηρακλή, του οποίου η λατρεία ήταν διαδεδομένη στο νησί. Το ιερό έχει πρόστυλο, βωμό, ναό 6ου αι. π.Χ., ένα δεύτερο μικρό ιωνικό ναό και άλλα οικοδομήματα, «οίκους» 5ου αι. π.Χ. Δίπλα στο ιερό βρίσκεται και η θριαμβική αψίδα του Κα-ρακάλλα, Ρωμαϊκής Εποχής. Κατεβαίνοντας προς τη θάλασσα από το δρόμο της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής φτάνουμε στη μεγάλη πλατεία του Λιμένα, όπου θα δείτε μεγάλη βασιλική.
ΜΟΥΣΕΙΑ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ (τηλ. 22180). Στο παλαιό κτίριο (1934) και τη νέα πτέρυγα περιλαμβάνονται εκθέματα που χρονολογούνται από την Προϊστορική Εποχή ως τους Βυζαντινούς Χρόνους. Μεταξύ άλλων, εκτίθενται πήλινος χειροποίητος αμφορέας, από τον οικισμό στο Καστρί (Νεολιθική Εποχή), κυκλαδικό πινάκιο που εικονίζει τον ήρωα Βελλεροφόντη πάνω στο φτερωτό Πήγασο να σκοτώνει με το δόρυ του την τρικέφαλη Χίμαιρα (7ος αι. π.Χ.), επιγραφή από το μνήμα του Γλαύκου, συντρόφου του ποιητή Αρχίλοχου (7ος αι. π.Χ.), κριό-φόρος κούρος κολοσσιαίων διαστάσεων (γύρω στο 600 π.Χ.), κεφαλή Διονύσου (β' μισό 4ου αι. π.Χ.), άγαλμα Μούσας (α' μισό 3ου αι. π.Χ.), αγαλμάτιο Αφροδίτης με δελφίνι και Έρωτα (3ος αι. π.Χ.), κεφαλή Αλεξάνδρου, ρωμαϊκό αντίγραφο πρωτότυπου αγάλματος των Ελληνιστικών Χρόνων, ανδριάντας του ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού (γύρω στο 130 π.Χ.).
Θάσος ή Λιμένας
Γραφική μικρή πολιτεία, πρωτεύουσα του νησιού, με 3.130 κατοίκους. Τα σπίτια της, λευκά και κεραμοσκεπή, είναι απλωμένα σε καταπράσινη επίπεδη έκταση. Το λιμάνι της πρωτεύουσας συνδέει το νησί με την Κεραμωτή Καβάλας.
ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ
* Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. Η επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο αρχίζει από το λιμάνι, που φαίνεται ότι διαμορφώθηκε τον 4ο αι. π.Χ. Η αρχαία αγορά με τα παραρτήματα της βρίσκεται κοντά στο λιμάνι. Είναι περίπου τετράγωνη με πλευρά 100 μ. και ορίζεται από στοές στις τρεις πλευρές της και σύμπλεγμα κτιρίων - δημόσια, διοικητικά και θρησκευτικά κέντρα - στην τέταρτη. Η διαμόρφωση αυτή της αγοράς έγινε στα Ελληνιστικά Χρόνια και συμπληρώθηκε στη Ρωμαϊκή Εποχή. Στην αγορά θα δείτε ιερά του Θεογένη και του Αγοραίου Δία, κυκλικό περίβολο, βωμούς και βάσεις που στήριζαν αναθήματα, στα ΒΑ βασιλική 5ου αι., ενώ προς Ν βρίσκονται η ρωμαϊκή συνοικία και το ωδείο. Το ωδείο, ένα μικρό θέατρο, χτίστηκε το 2ο αι. μ.Χ., στην εποχή του Αδριανού. Κοντά τους υπάρχει το πέρασμα των Θεωρών. Από εδώ δρόμος οδηγεί στο Αρτεμίσιο, με κάτοψη περιβόλου ιερού. Στα Ρωμαϊκά Χρόνια (1 ος αι. π.Χ.) προστέθηκε μνημειώδες πρόπυλο. Ο περίβολος που διασώθηκε χρονολογείται στο 2ο αι. π.Χ. Στη συνέχεια, βαδίζοντας προς Β, φτάνουμε στο ιερό του Διονύσου, 4ου αι. π.Χ. Στα ΒΑ του ιερού βρίσκεται το θέατρο. Ακολουθώντας ένα δρομάκι φτάνουμε στο ιερό του Ποσειδώνα, 4ου αι. π.Χ., με κυκλικό περίβολο και βωμό σε σχήμα Π. Ο δρόμος προς τη θάλασσα οδηγεί στο Εβραιόκαστρο.
Ο σύγχρονος δρόμος περνά από την πύλη της θεάς πάνω σε άρμα, με έξοχο ανάγλυφο, και την πύλη του Ερμή και των Χαρίτων. Πίσω τους έχει αποκαλυφθεί συνοικία με σπίτια που χρονολογούνται από τα Αρχαϊκά ως τα Ρωμαϊκά Χρόνια. Στη συνέχεια ο δρόμος οδηγεί στο ανοιχτό λιμάνι και στο Εβραιόκαστρο, τη ΒΑ οχύρωση της πόλης. Εδώ θα δείτε, επίσης, παλαιοχριστιανική βασιλική, 5ου ή 6ου αι., χτισμένη πάνω σε αρχαίο ναό.Ξεκινώντας πάλι από την πύλη του Δία και της Ήρας ακολουθούμε το δρόμο προς Α, προς το κέντρο της σύγχρονης κωμόπολης. Εδώ, σε ανοιχτό χώρο, ανασκάφτηκε μεγάλη κατασκευή, το μνημείο του Θερσίλοχου. που δυστυχώς επιχωματώθηκε ξανά. Περίπου 30 μ. μακρύτερα θα δείτε το ιερό του Ηρακλή, του οποίου η λατρεία ήταν διαδεδομένη στο νησί. Το ιερό έχει πρόστυλο, βωμό, ναό 6ου αι. π.Χ., ένα δεύτερο μικρό ιωνικό ναό και άλλα οικοδομήματα, «οίκους» 5ου αι. π.Χ. Δίπλα στο ιερό βρίσκεται και η θριαμβική αψίδα του Κα-ρακάλλα, Ρωμαϊκής Εποχής. Κατεβαίνοντας προς τη θάλασσα από το δρόμο της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής φτάνουμε στη μεγάλη πλατεία του Λιμένα, όπου θα δείτε μεγάλη βασιλική.
ΜΟΥΣΕΙΑ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ (τηλ. 22180). Στο παλαιό κτίριο (1934) και τη νέα πτέρυγα περιλαμβάνονται εκθέματα που χρονολογούνται από την Προϊστορική Εποχή ως τους Βυζαντινούς Χρόνους. Μεταξύ άλλων, εκτίθενται πήλινος χειροποίητος αμφορέας, από τον οικισμό στο Καστρί (Νεολιθική Εποχή), κυκλαδικό πινάκιο που εικονίζει τον ήρωα Βελλεροφόντη πάνω στο φτερωτό Πήγασο να σκοτώνει με το δόρυ του την τρικέφαλη Χίμαιρα (7ος αι. π.Χ.), επιγραφή από το μνήμα του Γλαύκου, συντρόφου του ποιητή Αρχίλοχου (7ος αι. π.Χ.), κριό-φόρος κούρος κολοσσιαίων διαστάσεων (γύρω στο 600 π.Χ.), κεφαλή Διονύσου (β' μισό 4ου αι. π.Χ.), άγαλμα Μούσας (α' μισό 3ου αι. π.Χ.), αγαλμάτιο Αφροδίτης με δελφίνι και Έρωτα (3ος αι. π.Χ.), κεφαλή Αλεξάνδρου, ρωμαϊκό αντίγραφο πρωτότυπου αγάλματος των Ελληνιστικών Χρόνων, ανδριάντας του ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού (γύρω στο 130 π.Χ.).
